“Otak” pelabuhan China merentasi sempadan global—apabila jeti-jeti di Afrika dilengkapi dengan “otak Cina”

Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, China telah secara berterusan mempercepatkan usaha pembinaan pelabuhan di Afrika. Menurut statistik rasmi, China telah terlibat dalam pelaburan, pembinaan atau pengendalian kira-kira 78 buah pelabuhan di serata 32 buah negara Afrika, merangkumi kawasan yang luas dari Afrika Barat hingga Afrika Timur serta dari Afrika Utara hingga Afrika Selatan. Pelabuhan-pelabuhan ini telah menjadi tapak penting bagi syarikat-syarikat China yang ingin memperluas pasaran mereka ke Afrika, sekali gus bersama-sama menulis bab baru dalam kerjasama China–Afrika.

Afrika, yang kaya dengan sumber daya melimpah, telah menjadi satu mata rantai penting dalam rantaian industri global. Menurut statistik, benua ini memiliki kira-kira satu pertiga daripada simpanan mineral dunia serta sumber tenaga fosil yang besar. Tambahan pula, jumlah penduduknya meningkat dengan pantas, sekali gus memberikan potensi pasaran yang sangat luas. Pada masa kini, ekonomi-ekonomi utama di seluruh dunia semakin banyak melabur di Afrika.

China mempunyai permintaan yang sangat besar terhadap sumber mineral. Sambil melabur secara besar-besaran dalam sumber asas Afrika, negara itu turut memanfaatkan reputasinya sebagai “kuasa pembangunan infrastruktur” untuk secara aktif membangunkan infrastruktur.

Selain infrastruktur pengangkutan darat yang terkenal seperti Kereta Api Skala Standard Mombasa–Nairobi dan Kereta Api Tanzania–Zambia, China juga telah melaburkan, membina serta mengendalikan puluhan pelabuhan di seluruh Afrika.

Mari kita ketahui bersama.

01 Lanskap Pelabuhan Syarikat-Syarikat China di Afrika

Sehingga tahun 2025, Afrika mempunyai sejumlah 231 pelabuhan komersial, dengan 78 daripadanya melibatkan syarikat-syarikat China dalam pembinaan, pembiayaan atau operasi, merangkumi 32 buah negara. Dari segi wilayah, Afrika Barat mempunyai bahagian terbesar iaitu 35 pelabuhan, diikuti Afrika Timur dengan 17, Afrika Selatan dengan 15, dan Afrika Utara dengan 11.

Perusahaan China mengamalkan pelbagai model penyertaan. Kira-kira satu pertiga daripada keseluruhan projek terutamanya tertumpu kepada pembinaan dan pengubahsuaian, seperti projek pemansuhan dan penambahbaikan Pelabuhan Dar es Salaam yang dilaksanakan oleh China Harbour Engineering Company. Pelabuhan ini mengendalikan lebih daripada 90% kargo Tanzania dan, dengan hubungannya bersama Rel Kereta Api Tanzania–Zambia, telah menjadi pusat logistik utama di Afrika Timur.

Dari segi pembiayaan, Bank Pembangunan China telah menyediakan 70% dana bagi projek Pelabuhan Air Dalam Pointe-Noire di Republik Kongo, manakala China Road and Bridge Corporation pula menjalankan kerja pembinaannya. Pelabuhan Pointe-Noire mengendalikan lebih daripada 90% kargo import dan eksport negara tersebut, dengan jumlah pengeluaran/kuantiti kargo kontena mewakili 42% di rantau Afrika Tengah.

Dari segi operasi, China Merchants Port telah memperoleh pegangan 50% dalam terminal kontena di Lomé Quay, Togo dengan nilai €150 juta, sekali gus memperoleh hak pengendalian. Pelabuhan Lomé merupakan antara beberapa pelabuhan semula jadi berair dalam di Afrika Barat. Pada masa ini, syarikat-syarikat China memegang konsesi operasi di 10 pelabuhan Afrika dan sedang beralih daripada model “pelaburan–pembinaan–operasi” kepada kerangka BOT.

Pengembangan teknologi HIRI FUTURE ke luar negara telah tepat mengisi kekosongan teknologi dalam fasa operasi.

Setelah disahkan di lebih daripada 80 pelabuhan domestik dan antarabangsa, sistem pemanduan autonomi yang dibangunkan secara bebas oleh HIRI untuk peralatan pelabuhan, sistem persepsi gabungan pelbagai sensor, sistem bongkar muat tanpa pemandu serta pengangkutan mendatar, serta sistem pintu gerbang dan pengenalan kontena yang pintar, mampu membantu pelabuhan rakan kongsi meningkatkan kecekapan pengendalian dan mengurangkan masa pusingan kapal dengan ketara. Bagi negara-negara Afrika yang sangat memerlukan pemindahan sumber mineral kepada mata wang asing, langkah ini jelas merupakan satu perkara penting dalam membuka urat nadi ekonomi.

Pada masa ini, HIRI FUTURE memberi tumpuan kepada penyelesaian bidang terkini seperti model besar AI pelabuhan, ejen pintar, serta penggabungan persepsi berbilang mod. Syarikat tersebut merancang untuk melancarkan projek pengembangan bagi pusat penyelidikan dan pembangunannya pada tahun 2027, dengan secara proaktif membina sebuah makmal komputasi hibrid kuantum-klasik serta platform simulasi persepsi berbilang mod. Ia akan memberi keutamaan kepada menyokong Inisiatif Sabuk dan Jalan serta negara-negara BRICS, sekali gus membantu pelabuhan mencapai transformasi yang hijau, digital dan pintar.

02 Sejauh mana peluang yang boleh dibawa oleh pelabuhan-pelabuhan ini?

Pada peringkat korporat, pembinaan pelabuhan di Afrika bukan sahaja telah membuka pasaran kontrak kejuruteraan kepada syarikat infrastruktur China, malah turut mewujudkan satu sektor pertumbuhan bernilai tinggi: sistem pintar dan automasi untuk pelabuhan. Dahulu, pelabuhan-pelabuhan Afrika banyak bergantung kepada penyelesaian teknologi dari Eropah dan Amerika Syarikat atau negara-negara industri terdahulu, yang mahal serta menghadapi cabaran dalam penyelenggaraan selepas pelaksanaan dan kurang daya adaptasi. Kini, apabila beberapa pelabuhan moden yang dibina oleh China di Afrika semakin beroperasi, pelabuhan-pelabuhan baharu ini amat memerlukan peralihan daripada “membina” kepada “pengurusan yang baik dan operasi yang cekap”, sekali gus membuka peluang bersejarah kepada penyedia penyelesaian pelabuhan pintar dari China.

Pertama, pelabuhan-pelabuhan Afrika menghadapi jurang yang ketara dalam permintaan terhadap penambahbaikan pintar. Ramai pelabuhan di Afrika masih bergantung sepenuhnya kepada operasi manual, menyebabkan kecekapan operasi yang rendah, insiden keselamatan yang kerap serta kewujudan silo data yang serius. Sebaliknya, pelabuhan-pelabuhan baharu yang dibina atau diperluas oleh syarikat-syarikat China di Afrika—seperti Pelabuhan Lekki Deepwater di Nigeria dan Pelabuhan Dar es Salaam di Tanzania—mula daripada asas yang tinggi dengan peralatan berteknologi terkini, serta dilengkapi sepenuhnya untuk menerapkan sistem automasi dan pintar secara langsung. Ini ibarat menerapkan teknologi AI mutakhir terus-menerus pada “tanah yang belum dituai”, sekali gus membolehkan pembangunan melangkaui tahap sedia ada.

▲Pelabuhan Lomé di Afrika Barat (Foto: PAL)

Kedua, penyelesaian pintar pelabuhan China telah mencapai daya saing global, membolehkan mereka menembusi halangan teknologi yang dibina oleh syarikat-syarikat gergasi antarabangsa. Sebagai contoh, “HIRI FUTURE”, sebuah jenama di bawah Fujian Electronic Port Co., Ltd., telah membangunkan sistem AI pelabuhan secara berdikari yang merangkumi jentera pelabuhan automatik, sistem keselamatan pintar serta prosedur digital, dengan algoritma dan perkakasan teras sepenuhnya dihasilkan dalam negara. Sensor tempatan, peranti komputasi tepi serta platform penjadualan pintar telah menunjukkan prestasi masa nyata, ketepatan dan kestabilan yang setanding, malah mungkin melebihi, produk serupa dari Eropah dan Amerika dalam persekitaran pelabuhan yang kompleks. Dahulu, sektor automasi pelabuhan lama dikuasai oleh syarikat-syarikat gergasi antarabangsa seperti ABB, Siemens dan Kalmar; kini, produk dan penyelesaian pintar HIRI FUTURE telah berjaya diperkenalkan di pelabuhan-pelabuhan utama China—termasuk Pelabuhan Tianjin, Pelabuhan Guangzhou, Pelabuhan Ningbo dan Pelabuhan Xiamen—serta di negara-negara Inisiatif Laluan dan Sabuk seperti Malaysia, Singapura, Thailand, Brazil dan Sri Lanka. Dengan lebih daripada 3,500 unit peralatan serta pengesahan praktikal di lebih daripada 80 pelabuhan utama, penyelesaian ini telah membuktikan transformasi China daripada sekadar “boleh digunakan” kepada “mudah digunakan”, malah akhirnya menjadi “terkemuka”.

Peta Taburan Prestasi Global HIRI FUTURE

Pada tahun 2025, “HIRI FUTURE” akan membina projek mesin penuh pertamanya di luar negara untuk sebuah lapangan simpanan kontena kosong pintar di Singapura. Bagi mengatasi cabaran penglihatan yang terhalang semasa operasi pada ketinggian ultra-tinggi sejauh 48.3 meter, pasukan tersebut telah meninggalkan teknologi LiDAR tradisional dan sebaliknya memperkenalkan sistem penumpukan dinamik berdasarkan visi tulen yang dikuasakan oleh model besar AI, sekali gus mencapai kedudukan tepat pada tahap milimeter. Disertai dengan Sistem Anti‑Goyang Spreader yang bekerjasama antara pelbagai mekanisme, sistem ini memastikan ayunan Spreader kekal dalam lingkungan ±3 sentimeter, sekali gus mengurangkan masa yang diperlukan untuk mengambil dan meletakkan kontena secara ketara. Selepas penambahbaikan, kecekapan operasi dijangka mencecah 18 gerakan setiap jam—melebihi spesifikasi teknikal pemilik.

Kes rujukan ini juga telah menyediakan “model Fujian” yang boleh dijiwai untuk peningkatan pintar pelabuhan di Afrika dan seluruh dunia.

▲ Rajah Entiti Pintar Penempatan Kad Koleksi HIRI FUTURE

Akhir sekali, ini juga menandakan peralihan China daripada “ekspot infrastruktur” kepada “ekspot teknologi”. Apabila syarikat-syarikat China mengendalikan sistem AI yang dikuasakan oleh cip buatan tempatan di pelabuhan-pelabuhan Afrika serta memanfaatkan algoritma China untuk mengoptimumkan nod logistik dalam perdagangan global, perubahan ini tidak sekadar meningkatkan kecekapan—malah turut membentuk semula pandangan rantaian bekalan antarabangsa terhadap pembuatan China. Dahulu, China dikenali sebagai “kilang dunia”; pada masa hadapan, China mungkin akan menjadi arkitek bagi “pelabuhan digital dunia”. Bagi syarikat teknologi seperti HIRI FUTURE, setiap pelabuhan baharu yang dibina dengan sokongan China di Afrika serta setiap hab penting di Lautan Hindi yang sedang menunggu penambahbaikan berfungsi sebagai platform pameran bagi pelaksanaan teknologi, sekali gus membantu perusahaan China mengumpul data dan pengalaman dalam situasi yang semakin kompleks, lalu menyampaikan maklumat tersebut kembali kepada penyelidikan dan pembangunan dalam negara, sambil pada masa yang sama membuka pasaran yang lebih luas di Amerika Selatan, Timur Tengah, Eropah dan rantau lain.

03 Mengapakah China membina pelabuhan secara besar-besaran di Afrika?

Garis pantai Afrika adalah lurus, dengan sedikit pelabuhan semula jadi; dari segi sejarah, pelaburan dalam infrastruktur adalah tidak mencukupi, dan selepas kemerdekaan, sesetengah negara turut menghadapi cabaran kewangan dan teknologi.

Pengangkutan maritim masih merupakan kaedah utama pengangkutan kargo di seluruh dunia, dan Afrika mempunyai keperluan mendesak terhadap pelabuhan-pelabuhan moden.

Bagi syarikat-syarikat China, penyertaan dalam pembangunan pelabuhan-pelabuhan Afrika telah menghasilkan keputusan positif yang pelbagai:

01 Menggalakkan perdagangan sumber

Afrika merupakan sumber penting bagi tembaga, minyak, kobalt dan sumber lain kepada China. Penambahbaikan keadaan pelabuhan membantu mengurangkan kos logistik serta meningkatkan kestabilan rantaian bekalan.

02 Mengumpul Teknologi dan Pengalaman

Iklim dan keadaan geologi Afrika sangat pelbagai—suhu tinggi, kekeringan, kelembapan serta geologi yang rumit—menyediakan peluang berharga bagi firma pembinaan untuk mengasah kemahiran mereka. Sebagai contoh, di Pelabuhan Dar es Salaam, di mana ruang kerja adalah sempit dan kepekatan garam dalam air laut tinggi, syarikat-syarikat China telah menggunakan kaedah pembinaan dermaga bergilir serta teknologi konkrit bertegangan tinggi, sekali gus berjaya mengatasi cabaran kejuruteraan yang besar. Pengalaman projek sebegini telah meningkatkan secara ketara daya saing antarabangsa perusahaan-perusahaan China.

03 Meningkatkan Pengurusan Projek dan Keupayaan Pembiayaan Antarabangsa

Projek infrastruktur Afrika berskala besar dan berlangsung dalam tempoh yang panjang, malah negara-negara Afrika sering mengupah firma pengawasan dari Barat. Dalam persekitaran yang begitu kompleks ini, perusahaan China dapat meningkatkan secara ketara keupayaan pengurusan projek, daya adaptasi serta keupayaan pelokalan mereka. Pada masa yang sama, penyertaan dalam projek-projek tersebut memudahkan perolehan pembiayaan dan sokongan teknikal daripada institusi kewangan antarabangsa seperti Bank Dunia dan Bank Pembangunan Afrika, sekali gus turut memperkukuh reputasi dan keupayaan pembiayaan syarikat-syarikat China di pasaran global.

04 Meningkatkan Pemahaman Bersama

Pembangunan infrastruktur, selain meningkatkan taraf hidup tempatan, turut mendorong pertukaran antara rakyat serta kerjasama perniagaan antara China dan Afrika.

Apabila Quay Afrika dilengkapi dengan “otak Cina”, apa yang kita lihat bukan sahaja peningkatan dalam kecekapan, tetapi juga transformasi kekuatan China—berpindah daripada mengeksport rangka besi “infrastruktur keras” kepada mengeksport saraf pintar “kuasa lembut”.

Dengan latar belakang evolusi berterusan sistem perdagangan global, pembangunan pelabuhan telah menjadi satu elemen penting bagi China dalam memupuk hubungan perdagangan yang saling menguntungkan dengan Afrika serta banyak negara lain. Kerjasama sebegini berasaskan keperluan praktikal dan menekankan hasil jangka panjang yang saling menguntungkan, sekali gus memacu pembangunan ekonomi Afrika sambil memperluas peluang pasaran antarabangsa bagi perusahaan China, seterusnya bersama-sama membentuk masa depan yang cerah bagi kerjasama China–Afrika.